Derneğin Adı, Merkezi ve Adresi:
Madde 1:Tüm Öğrenci Velileri Dayanışma Derneği adıyla bir dernek kurulmuştur. Kısa adı Öv-Der' dir. Derneğin Genel Merkezi Ankara'dır Merkezin başka bir yere taşınmasına Genel Kurul karar verir.Dernek i! ve ilçelerde şubeler açabilir.
Kapsam;
Madde 2: Dernek her tür ve kademede Eğitim Öğretim görmekle olan öğrencilerin velilerini kapsar.
Derneğin Amaçları:
Madde 3: ÖVDER,
a) Öğrenci velilerinin hak ve çıkarlarının Korunmasını, geliştirilmesini, veliler arasında yardımlaşma ve dayanışmanın sağlanmasını,
b) Üyelerin genel eğilim ve ülkedeki eğilim sistemi, eğilime ilişkin yasa. tüzük, yönetmelik diğer mevzuat hakkında bilgilendirilmesini,
c) Eğitimin içeriğinin ve yönetiminin demokratikleştirilmesini, eğitimde fırsat eşitliğini, herkesin sonuna kadar eğitim hakkından yararlanabilmesini,
d) Her tür ve kademedeki devlet okullarının ve eğitim Kurumlarının parasız olmasını.
e) Dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç ve mezhep farkı gözetilmeksizin bütün üyeleri arasındaki birlik ve dayanışmanın geliştirilmesini,
f) Çalışmanın, emeğin, özgür düşüncenin ve demokrasinin toplumsal yaşamdaki rolünün ve değerinin bilincine varmış, demokrat, katılımcı ve duyarlı bir veli topluluğunun oluşturulmasını ,
g) Gerici, ırkçı, şoven, asimilasyonca ve cins ayrımcı eğitime karşı ülkenin lam bağımsızlığını, laik, bilimsel, çağdaş eğitimin savunulmasını ,
h) Eğitim programlarının hazırlanması, planlanması, uygulanması, denetlenmesi süreçlerinde toplumumuzun söz ve karar sahibi olabilmesi koşullarının oluşturulmasın:, ı) Üyelerinin sosyal ve kültürel yönlerden geliştirilmesini,
j) Okul Aile Birlikleri ve Okul Koruma Derneklerinin tüzüklerine uygun olarak tüm velilerin katılımı ile demokratik ilkeler doğrultusunda çalışmalarının sağlanmasına,
k) Özellikle öğretmen veli dayanışma ve işbirliğini sağlayarak eğitim öğretimin niteliğinin yükseltilmesini amaçlar.
Derneğin İlkeleri ve Çalışmaları:
Madde 4: ÖV- DER, amaçlarını gerçekleştirmek için demokratik, laik ve sosyal devlet ilkeleri çerçevesinde hukukun üstünlüğüne inanarak Anayasa, yasa, mevzuata ve Türkiye Cumhuriyeti de taraf olduğu uluslararası sözleşmelere uygun hareket eder.
ÖV-DER kendi işleyişinde demokratik merkeziyetçilik esaslarına göre çalışır. Alınacak kararların oluşturulmasında tartışma, eleştiri, ikna ve özeleştiri yöntemleri uygular.
Kendi örgütlenmesi dışındaki tüm örgüt, kurum ve kurullardan bağımsızdır. Temsilci ve yöneticilerinin üyeler tarafından doğrudan seçilmesini sağlayarak, tabanın söz ve karar sahibi olması ilkesini yaşama geçirir. Azınlığın çoğunluk olma hakkını korur.
ÖV- DER,'bu ilkeler doğrultusunda amaçlarını gerçekleştirmek için, üyelerinin genel olarak eğitim, ülkedeki eğitim sistemi, eğitimin amaçları, eğitim programları ve planlanması, program ve planların uygulanması ve denetlenmesi, yasa, tüzük ve yönetmelikler konularında bilgi sahibi olabilmeleri ve öğretmen öğrenci veli yakınlaşmasının etkin olarak sağlanması için konferanslar, paneller, tartışma toplantıları düzenler, yayın {bülten, dergi, gazete ve vb)etkinliklerini yürütür.
Eğitimin gerici, ırkçı, söven, asimilasyonca, cins ayrımcı içeriğinden kurtulması doğrultusunda İnceleme, araştırma çalışmalarının gerçekleştirilmesi için, kurum, kuruluş ve kişilerle ilişkilere girer, gerekirse işbirliği yapar, öneriler hazırlar.
Eğitim programlarının hazırlanmasından, denetlenmesine kadar katılımcı ve etkili olmanın Şartların! oluşturmaya çalışır. Üyelerinin, birlik ve dayanışmasını güçlendirmek, gelir sağlamak için sosyal, kültürel, sanatsal, eğitsel, toplantılar, şenlikler, okul, salon ve açık hava toplantıları, basın açıklamaları vb. etkinlikler düzenler.
Üyelerin çıkarlarına aykırı yasa, yönetmelik, tüzük ve uygulamalara karşı bilgilendirilmeleri, bu olumsuz durumların yasal yollarla engellenmesi, bu konuda demokratik hakların kullanılması çalışmalarını yürütür.
Her tür ve kademedeki eğitimin fırsat eşitliği çerçevesinde parasız olması doğrultusunda çalışmalar yapar.
Okul aile birlikleri, okul koruma dernekleri ile ilişkiler kurarak bu kuruluşların amaçlarına uygun olarak çalışabilmelerine yardımcı olur.
öğrencilerin kötü alışkanlıklarından uzak tutulabilmesi, bakıma, yedirmeye ve giydirilmeye muhtaç hasta ve fakir öğrencilere yardım sağlamak için çalışır.
Eğilim kurumlarının fiziksel ortamlarının incelenerek uygun olmayan fiziksel ortamların olumluya dönüştürülmesi için çalışmalar yürütür.
Çocuk, genç, ve öğrencilerin, bedensel, sosyal : psikolojik özeliklerinin tanıtılarak ana babalar ile çocuklar arasında olabilecek sorunların çözümlenmesine, çocukların başarılarının arttırılmasına ve daha mutlu olabilmelerine yönelik çalışmalar yapar
Okuma yazma bilmeyenleri veya başka alanlarda kendini geliştirmek isteyen üyeler için etkinliklerde bulunur. Dinlenme, spor. eğitim ve kültür tesisleri, etüd yerleri, kütüphaneler ve yayın kuruluşları kurar ve işletir
Fakir fakat' başarılı öğrencilere burslar saylamaya, yurt ihtiyacı olan öğrencilerin bu ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik etkinlikler sürdürür.
Dernek Üyeliği ve Üye Olma Koşulları :
Üyelik:
Madde 5: Dernek tüzüğünde belirtilen amaç ve ilkeleri benimseyen her tür ve kademede eğitim-öğretim gören öğrencilerin velileri ÖV-DER’e üye olabilirler.
a- Üyeliğe başvuru ve kabul:- -*
Üyeliğe başvuru usulüne uygun olarak düzenlenmiş form dilekçenin derneğin yöneticilerinden en az birine verilmesiyle olur. Başvuru bir ay içinde incelenir. Bu süre içinde cevap verilmeyen başvurular kabul edilmiş sayılır. Reddedilen başvurular suresi içinde gerekçeli ret kararı ile sahibine bildirilir.
b- üyelikten Ayrılma :
İsteyen üye şarta bağlı olmaksızın yönetim kuruluna yazı ile başvurarak üyelikten ayrılabilir.
d- Üyelikten çekilmiş sayılma :
Üye veli olma durumunu yitirdiğinde üyelikleri çıkmış sayılır Bunlardan dernek organlarında görevli olanların görevleri yapılacak ilk genel kurula kadar devam eder.
e- Fahri Üyelik ve Onur Üyeliyi
ÖV- DER üyesi olma koşullarını yitirenler ile öğrenci velisi olmayanlar, üyelik koşullarına ve tüzük hükümlerine uymak kaydıyla, fahri üye olabilirler. •
Yönetim organlarının herhangi birinin önerisi ve Gene! Kurulun karan ile ÖV-DER'in amaç ve ilkelerini koruyan, yaygınlaştıran çalışmalarına katkıda bulunan kişiler onur üyesi olarak derneğe kabul edilebilirler.
f- Üyelik Ödentisi :
Giriş ödentisi ve üyelik ödentisi her dönem için genel kurulda belirlenir.
Tüzel Kişilik :
Derneğin Organları, Görev ve Yetkileri
Madde 6- öV-DER'in organları aşağıda belirtildiği gibidir.
a) Genel Kurul
b) Genel Merkez Yönetim Kurulu
c) Denetleme Kurulu ç) Disiplin Kurulu
Genel Kuru! iki yılda bir ( Mayıs ayında ) olağan, Yönetim veya Denetleme Kurullarının gerekli gördüğü hallerde veya üyelerin 1/5' nin yazılı isteği ile olağanüstü toplantıya çağrılabilir. Olağanüstü Genel Kurul çağrısı üzerine en geç altı ay içerisinde Genel Kuru! toplanır. Genel Kurul üye tam sayısının bir fazlasının katılımı ile toplanır, kararlar katılanların çoğunluğuyla alınır. İlk toplantıda toplantı yeter sayısı bulunamaması halinde 7 gün sonra yapılacak ikinci toplantıda çoğunluk aranmaz.
Genel Kurul,şube genel kurulunda dernek genel merkez genel kuruluna katılmak için her şube üye sayısına bakılmaksızın 3'er delege seçer.Ayrıca her 20 üye için birer delege daha seçilir.20'yi bulmayan sayılar dikkate alınmaz.
Dernek genel kurul toplantıları üyelere bildirilen gün, saat ve yerde yapılır.Genel kurula katılacak üyeler, genel kurulca düzenlenen listedeki adları sırasına imza ederek toplantı yerine girerler.Toplantı yeter sayısı sağlanmışsa durum bir tutanakla tespit edilir ve toplantı yönetim kurulu başkanı veya görevlendireceği yönetim kurulu üyelerinden biri tarafından açılır.
Açılıştan sonra toplantıyı idare etmek üzere bir başkan, yeteri kadar başkan yardımcısı ile yazman üye seçilir.
Toplantının yönetimi genel kurul başkanına aittir.Yazmanlar toplantı tutanağını düzenler ve başkanla birlikle imzalar.
Hiç bir üye derneğin birden fazla tüzüksel organında görev alamaz. Delegelik organlardaki görevle birleşebilir. Genel Merkez Yönetim Kurulu üyeleri kendi genel kurullarına doğal delege olarak katılırlar.
Genel Kurulun Görev ve Yetkileri :
Madde 7- Dernek Genel Kurulu
a) Dernek organlarının seçilmesi
b) Dernek tüzüğünün değiştirilmesi
c) Yönelim ve denetleme kurulu raporlarının görüşülmesi, yönelim kurulunun ibra edilmesi
d) Yönetim kurulunca hazırlanan bütçenin görüşülüp aynen veya değiştirilerek kabul edilmesi
e) Dernek için gerekli taşınmaz malların satın alınması veya varolan taşınmaz malların satılması, bağışlanması konularında yönetim kumluna yetki verilmesi
f) Derneğin uluslararası etkinliklerde bulunması, yurt dışındaki dernek veya kuruluşlara katılması veya ayrılması
g) Derneğin feshedilmesi
h) Dernekler kanunu, Dernek tüzüğü veya diğer ilgili mevzuatta Genel Kurulca yapılması gerekli görevleri yerine getirmek konularında görevli ve yetkilidir.
i) Dernek şubelerinin açılmasına karar ve dernek şubesi kurucularına yetki verir.
Genel Merkez Yönelim Kurulu
Madde 8- Dernek genel merkez yönetim kurulu, merkez genel kurulunda seçilen yedi asıl ve asılları ile birlikte seçilen yedi yedek üyeden oluşur.
Genel merkez yönetim kurulu seçim sonuçlarının kesinleşmesinden sonraki yedi gün içinde en yaşlı üyenin başkanlığındaki ilk toplantısında genel başkanı, başkan yardımcısını, genel sekreteri ve genel saymanı belirleyerek görev bölümü yapar.
Derneği temsil görev ve yetkisi,genel merkez yönetim kurulu adına, sırayla başkana, başkan yardımcısına, sekretere ve saymana aittir.
Genel Merkez Yönetim Kurulunun Çalışma Biçimi:
Madde 9- Dernek genel merkez yönetim kurulu başkanının başkanlığında en geç ayda bir kez olağan olarak, genel merkez yönetim kurulu başkanının veya yönetim kurulunun üç üyesinin isteği ile olağanüstü toplanır. Toplanma ve karar yeter sayısı dörttür.
Genel merkez yönetim kurulu, genel sekreter tarafından hazırlanan gündemdeki konuları ve gerekli gördüğü konulan görüşerek karara bağlar.
Genel Merkez Yönetim Kurulunun Görev ve Yetkileri:
Madde 10-Genel merkez yönelim kurulu genel kuruldan sonraki en yetkili karar ve yürütme organıdır.Yönetim Kumlu derneğin amaçlarının gerçekleştirilmesi için yasaların tüzüğün ve genel kurulun verdiği yetkiler çerçevesinde,
a) Derneğin tüzel kişiliğini temsil eder
b) Derneğin çalışma programını yapar
c) Derneğin gelir-gider hesaplarına ilişkin işlemleri, tutması gereken defter ve dosyalan düzenli ve usulüne uygun tutulması işlemini yapar.
d) Gelecek doneme ilişkin çalışma programı ve bütçe tasarısını hazırlayarak Gene! Kurula sunar
e) Görevde bulunan döneni içinde yapılmış olan etkinliklerin raporunu hazırlayarak Genel Kurula sunar
f) Gerekli görülen çalışma birimlerini oluşturur, bu birimlerde görev alacak üyelerin çalışmalarını denetler ve yönlendirir
g) Genel kurulun, yasalarınve dernek tüzüğünün kendine yüklediği diğer görevlen yerine getirir.
h) Şube kurulamayan yerlerde temsilcilikler atar.
ı) Gerektiğinde dernek adına davaaçmaya karar verir
k) Genel merkez yönetim kurulu, şube yönetim kurulu üyeleriyle üç ayda bir toplantı düzenler.
Genel Merkez Yönetim Kurulunun Çalışma Biçimi :
Madde 11- Genel merkez yönetim kurulu ayda bir defa olmak üzere ve önceden kararlaştırılan
günlerde çağrısız olarak toplanır.Görüşme gündemini genel sekreter. Genel Başkan' ın da görüşlerini alarak hazırlar. Ancak, üyelerden dört kişinin yazılı olarak istediği konular da gündeme alınır.
Toplantılar, yarıdan bir fazla üyenin katılımıyla yapılır. Kararlar, toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile alınır Oyların eşit olması halinde, toplantı başkanının oy verdiği taraf çoğunluğu sağlar.
Genel merkez yönetim kurulu üyelerinde bin veya tümü herhangi bir nedenle görevden ayılırsa yedek üyeler oy sırasına göre asıl üyeliğe gelir: Özürsüz olarak üst üste üç, yılda toplam beş toplantıya katılmayan üyeler yönetim kurulu üyeliğinde çekilmiş sayılır.
Genel merkez yönetim kurulu, üye sayısı boşalmalar nedeniyle üye tam sayısının yarısında aşağıya düşerse genel kurul mevcut yönetim kurulu üyeleri ve denetleme,disiplin üyeleri tarafından bir ay içinde toplantıya çağrılır.
Genel Başkanın Görev ve Yetkileri : Madde 12- Genel Başkan
a) Derneğin tüzel kişiliğini temsil eder
b) Yönetim Kurulu toplantılarında başkanlık yapar
c) Diğer Yönetim Kurulu üyelerinin yürüttüğü işleri izler, inceler, bilgi alır, uyanlarda bulunur.
d) Sekreterle birlikte tüm yazışmaları, Saymanla birlikte mali ve üyelik aidatı ile ilgili konulardaki yazışmaları ve işlemleri imza eder. Kendisi bulunmadığında Yönetim Kurulu üyelerinden birine imza yetkisi verir
e) Derneğin genel politikalarına aykırı olmamak kaydıyla basın toplantıları düzenler, yazılı ve sözlü açıklamalar yapar
f Gerektiğinde, sonradan Yönetim Kurulunun bilgisine ve onayına sunmak kaydıyla asgari ücretin brüt tutarı kadar harcama yapmaya yetkilidir
Genel Başkan Yardımcısının Görev ve Yetkileri :
Madde 13- Başkan Yardımcısı, Başkanın yokluğunda başkanın yetkilerini kullanır, görevlerini yerine getirir
Genel Sekreterin Görev ve Yetkileri Madde 14- Genel Sekreter
a)Genel merkez yönetim kurulu toplantılarının.merkez genel kurul ve Şube Başkanlar kurulu toplantılarının gündemini hazırlar, alınan kararları karar defterine kaydeder.
b) Yazışmaların usulüne uygun olarak, yürütülmesini, ilgili defter ve dosyaların düzenli tutulmasını sağlar
Genel Saymanın Görev ve Yetkileri :
Madde 15- Genel Sayman
a) Derneğin muhasebe işlemlerini yürütür
b) Derneğin gelirlerin toplanmasını, harcamaların yerinde yapılmasını kayıtların dosya ve defterlerin düzenli tutulmasını sağlar
c) Dernek hesaplarını her an denetime hazır bulundurur
ç) Genel merkez yönetim kurulu başkanı veya yetki verilen yönetim kurulu üyesi ile birlikte çift imza ile bankalardan para çeker
d) Dernek gelirlerini elde edildikten sonraki iki gün içinde banka hesabına yatırır
e) Zorunlu giderlerde kullanılmak üzere en çok asgari ücretin brütünün iki katı kadar bir parayıkasasında hazır bulundurur
f) Genel Kurula sunulacak mali raporu hazırlar
Diğer Üyelerin Görev ve Yetkileri :
Madde 16-Genel merkez yönetim kurulunda alınan görevlendirme kararlan doğrultusunda yürütülmekte olan işlere ve işlemlere yardımcı olurlar.
a) İç denetim yetkisi kurum olarak genel merkeze aittir.Bu yetki genel kurul ,yönetim kurulu ve genel başkan eliyle kullanılır.
Merkez Denetleme Kurulu :
Madde 17- Denetleme kurulu merkez genel Kurulunda seçilen uç asıl üyeden oluşur. Asıllarla birlikte üç de yedek üye seçilir. En yaşlı üyenin başkanlığında yapılan ilk toplantıda denetleme kurulu başkanlığı ve yazmanlığını yürütecek üyelerin seçimi yapılır.
a) Denetleme kurulu yönetim kurulunun etkinliklerini genel kurul kararlarına uygun olarak yapılıp yapılmadığını denetler
b) Yönetsel ve parasal açılardan dosya ve kayıtları inceler. Bu inceleme dernekte yapılır, hiç bir belge dernek dışına çıkarılamaz. İnceleme sonucunda hazırlanan raporu yönetim kuruluna verir.
c) Olağan olarak dönem ortasında ve dönem sonunda yapmış olduğu denetlemeleri rapor haline getirerek.genel kurulun onayına sunar.
d) Denetleme kurulu denetlemelerin sonucunda gerekli görürse olağanüstü genel kurul çağrısı yapabilir
Merkez Disiplin Kurulunun Oluşumu, Yetki ve Görevleri
Madde 18- Disiplin kurulu merkez genel kurulunda seçilen üç asıl üyeden oluşur. Asıllarla birlikte üç de yedek üye seçilir. En yaşlı üyenin başkanlığında yapılan ilk toplantıda bir başkan ve bir yazman üyenin seçimi yapılır.
Disiplin Kurulu, tüzükte belirtilen amaç ve ilkelere aykırı hareket eden yöneticiler hakkında soruşturma yapar, gerekiyorsa üyelikten çıkarma dışında bir ceza verir. Üyelikten çıkarmaya Merkez Genel Kurul karar verir.
Disiplin Kurulu yaptığı her soruşturmanın sonuçlan hakkında Merkez Yönelim Kuruluna ve soruşturmaya muhatap olan kişilere bilgi verir.
Şubeler, Kuruluş, Görev ve yetkileri
Madde 19- Şubeler kuruluş ve faaliyetlerinde dernek amacını gerçekleştirmek için genel merkezin faaliyetlerinin aynısını yapar.
Dernekler Yasası ve demek tüzüğüne göre gerekli koşulları taşıyan en az beş kişi şube açmak için genel merkez yönetim kuruluna başvururlar,verilen yetki ile şubeyi kurarlar.
Kurucu üyeler.genel hükümler,dernekler yasası,tüzük,dernek gene! kurul kararları, genel merkez genelge, duyuru ve direktiflerine göre yönetim kurulu seçilene kadar, bu kurulun görev yetkilerine sahiptir.
Çalışmaları yukarıdaki hükümlere uygun olmayan ya da yeterli görülmeyen şube yönetim kurullarına dernek genel merkezince şubeyi en geç bir ay içinde genel kurula götürmek üzere talimat verilir.
Şube Organları
a) Şube Genel Kurulu
b) Şube Yönetim Kurulu
c) Şube Denetleme Kurulu
d) Şube Disiplin Kurulu
a) Şube Genel Kurulu
Madde 20- Şube gene! kurulunun kuruluşu, görev ve yetkileri şunlardır;
a. Şube genel kurulu şubenin üyelerinden oluşur.
b, Şube genel kurulu iki yılda bir olağan olarak dernek merkez genel kurulundan en az iki ay önce toplanır. Dernek Genel Kurulunun toplantı ve karar yeter sayıları şube gene! kurulları için de geçerlidir.
c. Şube genel kurulu, genel hükümlerde demekler yasasında ve tüzükte belirtilen tüm yetkilere sahiptir. Şubenin genel giderlerini çalışmalarını inceler. Sorumlu organları aklar veya yargıya sevkine karar verir.
ç. Şube organları şube genel kurulunca seçilir.
d. Şube genel kurulu, şube yönetim kurulu kararı ile veya üyelerin 1/5 'nin yazılı başvurusu üzerine yönetim kurulunca olağan üstü toplantıya çağrılır.
e.Şubeler üye sayısına bakılmaksızın genel merkez genel kuruluna üçer delege ve her 20 üyeye karşılık bir delege olmak üzere genel merkez genel kurul delegelerini seçer. 20'yi bulmayan sayılar dikkate alınmaz.
b) Şube Yönetim Kurulu
Madde 21- Şube yönetim kurulunun kuruluşu,görev ve yetkileri şunlardır:
a. Yönetim kurulu beş asıl ve beş yedek üye olmak üzere seçilir. İlk toplantıda görev bölüşümü yapılarak şube başkanı, şube sekreteri ve şube saymanını seçer.
b. Şube yönetim kurulu bu tüzüğün 20 maddesinde belirtilen yetkilere sahiptir. Bölgesinde derneği temsil eder. Genel merkez tarafından verilecek görevleri yapar. Şube büro ve komisyonlarını oluşturur.
c. Şube yönetim kurulu çalışmaları, önemli kararları, üye durumları, bütçeleri, kesin hesap bilançoları hakkında düzenli olarak en az üç ayda bir dernek genel merkezine rapor ve gerekli bilgileri gönderir.
c) Şube Denetleme Kurulu
Madde 22- Şube genel kurulu denetleme işlemini yürütmek üzere üç asıl ve üç yedek üye seçer, Denetleme kurulu 17.maddede belirtilen görev ve yetkilere sahiptir.
d) Şube Disiplin Kurulu
Madde 23- Şube genel kurulunda üç asıl ve üç yedek üye olmak üzere seçilir. Disiplin kuruluna sevk edilen üyelerin disiplin işlerini görüşür ve karara bağlar. Madde 24- Derneğin Gelir ve Giderleri : A-Gelirler
a) Üye ödentileri ; ödentiler makbuz karşılığı toplanır. Yönetim kurulunca görev ve yetki verilen kişilere ödenir.
b) Bağış ve Yardımlar
c) Sosyal ve Kültürel etkinliklerden elde edilen gelirler
d) Yayın gelirleri
e) Mal varlığı gelirleri, mal varlığı değerlerinin devir, teslim, kiralama ve satışlarından elde edilen gelirler
Demeğin gelirleri elde edildiğinden sonraki iki gün içinde bankaya yatırılır. Zorunlu giderleri karşılamak üzere asgari ücretin brütünün iki katı kadar bir miktar kasada bulundurulabilir.
Derneğin Giderleri :
Madde 25- Derneğin harcamalarına karar verme yetkisi Yönetim Kurullarına aittir.
Derneğin gelirleri derneğin amaçları dışında kullanılamaz ve bağışlanamaz, yöneticileri dahi! hiç kimseye borç olarak verilemez.
Kira, su, elektrik. telefon, faks vergiler gibi sabit harcamaların dışındaki harcamalar yönetim kurulu kararı ile yapılır.